Cũng hay hay... Vài khái niệm giờ mình mới biết...

Hai năm trước đó, nhà kinh tế học người Anh Kenneth Boulding xuất bản một tiểu luận có sức ảnh hưởng lớn mang tiêu đề “Nền kinh tế học của phi thuyền Trái đất[1] sắp tới.” Lúc này, bởi vì các nhà khoa học môi trường đã phát triển được một sự hiểu biết rộng hơn và ngày càng hoàn thiện hơn về quy mô của tình trạng suy thoái tài nguyên, tình trạng nguy cấp của các giống loài, và sự tổn hại đối với bầu khí quyển, nên quan điểm nhìn nhận Trái đất là sự cấu thành của nhiều hệ sinh thái có sự cân bằng tinh tế cũng ngày càng nhận được nhiều sự chú ý hơn. Nhận thức này đặt ra nhu cầu về một nền kinh tế học hoàn toàn mới – một nền kinh tế học được mô phỏng dựa trên tính chất tuần hoàn của tự nhiên, trong đó không có tài nguyên nào bị lãng phí bởi vì tất cả đều tồn tại trong một chu kỳ tái sinh của hệ sinh thái.

Boulding chỉ ra sự tương phản giữa cái mà ông gọi là “nền kinh tế phi hành gia”[2] và “nền kinh tế chăn bò”[3] của kỷ nguyên công nghiệp với các nét đặc trưng là “vô trách nhiệm, bóc lột tàn nhẫn, lãng mạn, và bạo lực.” Trong nền kinh tế học mới theo sự hình dung của Boulding, “toàn bộ đầu ra tiêu thụ sẽ liên tục được tái chế để trở thành đầu vào sản xuất,” và Trái đất sẽ được nhìn nhận “là một con tàu vũ trụ đơn lẻ, không sở hữu những kho dự trữ vô tận nào cả để mà khai thác hay làm ô nhiễm, và vì thế, khi ở trong con tàu này, con người phải tìm ra vị trí của mình trong một hệ sinh thái mang tính tuần hoàn.”

Với bức ảnh Earthrise, chúng ta đã được trông thấy con tàu vũ trụ đó. Phong trào bảo vệ môi trường đã khởi phát, và một số nhà tư tưởng tiên phong đã bắt tay vào công trình phát triển nền kinh tế vòng lặp tuần hoàn mà Boulding đã hình dung.

---

[1] Phi thuyền Trái đất (spaceship Earth): Một quan điểm hình dung rằng Trái đất giống như một con tàu vũ trụ đang du hành trong không gian, vì thế tất cả mọi người trên Trái đất nên hành động như một phi hành đoàn hòa thuận để cùng hướng tới những lợi ích chung. (ND)

[2] Nền kinh tế phi hành gia (spaceman economy): Một lý thuyết trong kinh tế học, theo đó nhìn nhận Trái đất như một con tàu vũ trụ đang chở hàng triệu sinh mạng đi qua vũ trụ rộng lớn trong một hệ thống khép kín, không thể để lại rác thải và cũng không có thêm nguồn tài nguyên nào xuất hiện. Chúng ta chỉ có những gì chúng ta đang hiện có, vì thế trách nhiệm của chúng ta là phải quản lý những nguồn lực này thật tốt để bảo đảm rằng “con tàu” của chúng ta vẫn tiếp tục vận hành tốt trong tương lai. Nét đặc trưng trong nền kinh tế phi hành gia là sự quản lý có hiệu suất cao đối với các nguồn lực hạn chế đang chịu sự đe dọa của tình trạng khai thác quá mức và ô nhiễm tràn lan. (ND)

[3] Nền kinh tế chăn bò (cowboy economy): Hình ảnh liên tưởng đến cách hành xử và lối sống của những người chăn bò ở Miền Tây Hoang Dã trong thế kỷ 19: Họ định cư ở một nơi, tiêu thụ hết các nguồn tài nguyên ở đó, rồi sau khi tài nguyên cạn kiệt, họ lại di dời đến một địa điểm khác và tiếp tục lặp lại thói quen trên. Trong hệ thống này, sự tiêu thụ và sản xuất là động lực thúc đẩy sự tăng trưởng. (ND)