Một bài viết, của bạn nào đó, tự dưng hiện trên newsfeed mình.....
Vụ rần rần cái định luật công khai cho AI ăn cắp chất xám và sức lao động của nghệ sĩ thấy các bạn nghệ sĩ trẻ, vẽ máy phản đối nhiều, mạnh mẽ, vẽ tay cũng có, nhưng ít hơn, giới nghệ sĩ đàn anh đàn chị fine art thì không có phản ứng gì mấy. Cũng dễ hiểu, vẽ truyền thống dù công cụ là gì cũng cần có kỹ năng, và cái kỹ năng đó không phải là cái AI có thể ăn cắp hay sao chép dễ dàng, nó vẫn là hiện vật, có thể nhìn, chạm, ngửi, vẫn danh giá hơn, độc đáo hơn, gần như là một thứ hàng hoá của nghệ nhân trong một thế giới công nghiệp hoá - có giá trị, có sự độc nhất, có tính hữu hình vật lý, không chỉ là pixel trên mạng. Nhưng có chắc nó sẽ mãi như thế không?
Nhiều năm trước, trước cả khi Chat GPT thương mại hoá, tôi đã từng đọc, và từng viết về nó, khi những kĩ sư thử nghiệm phiên bản kín và tiết lộ đây là một con AI có trí khôn và có khả năng đối đáp như một con người. Khi đó, bài tôi dịch lại, chỉ là một bài luận nó viết, rất vụng, nhưng ấn tượng, khi thế giới trước đó chỉ có những bài viết do con người tự soạn ra. Một cái máy viết được thế này đáng nể. Chỉ trong mấy năm, nó đã viết được rất mượt, mượt đến mức đôi khi đọc ta phải rùng mình.
Nó đang "lớn lên" với tốc độ cấp số nhân.
Bên cạnh đó là cả âm nhạc. Nó đã có khả năng generate ra những bài nhạc và tôi phải nói là đm, nó hay thật. Có một kênh youtube nhạc jazz tôi thích, thích giọng, thích lời, nhưng không bao giờ nói rõ tên ca sĩ là ai. Đó là một cái bóng vô danh, một "ca sĩ" mới nổi nhưng vô hình, vì cô kín tiếng. Nghe hồi, đọc comment, tôi nhận ra, shit, nó được sáng tác bởi AI.
Gần đây, có một phần mềm AI mới, quên mie tên nó rồi, nhưng nó có thể tạo ra hình ảnh gần như 100% thuyết phục. Không có tay lỗi, không có cái vẻ mịn màng quá mức để ta biết rõ đây là ảnh giả. Nó thật đến mức nếu như người ta không chỉ ra, tôi sẽ tin ngay đó là ảnh thật.
Đây là một thế giới phản địa đàng nơi xung quanh ta là cây độc và con người ta bị mị dân rằng không, nuốt đi, nó là thuốc bổ nhân danh sự phát triển. Sự phát triển núp dưới bóng của "tiện lợi" nhưng thực ra là cướp bóc và thao túng. Thao túng thông tin là cuộc chiến vô hình đang diễn ra với những cú đổ tiền tỉ. Thế giới của chúng ta vốn tri thức được tạo ra bởi con người, nhào nặn bởi con người, ghi chép và tường thuật bởi con người. Giờ đây, chắc một nửa của nó là AI. Tranh giả. Ảnh giả. Người giả. Trong cuộc diệt chủng Gaza vừa qua, một trong những vấn đề lớn nhất chính là những bức ảnh giả, video giả, mục đích vì sao thì tôi không biết. Có thể là những người dân muốn tạo content để viral gây quỹ. Có thể là "Israel" cố tình tạo ra phát tán để nói "cuộc diệt chủng này là không có thật", Gazawood. Những thứ AI tạo ra trào phúng cho vui nhìn phát biết ngay thì chẳng có gì, những thứ giống thật tới mức ta không còn biết đâu là thật, đâu là giả mới đáng sợ. Chúng khiến ta nghi ngờ mọi thứ, không còn biết bấu víu vào đâu.
Quay lại câu chuyện nghệ thuật. Những nghệ thuật truyền thống giờ vẫn còn dửng dưng trước sự xâm lấn của AI, khiến tôi nhớ lại một con Robot tên là Ai Da.
Nhiều năm trước, tôi từng viết về "Cô ấy", khi đó cô ấy vẽ cũng được, nhìn vẫn tệ, tranh khoảng giá chục nghìn, cao lắm một trăm nghìn đô.
Bẵng đi nhiều năm, như dự đoán, "cô ấy" đã vẽ đẹp hơn, thú vị hơn, tranh cô ấy đã được treo ở trụ sở Liên Hiệp Quốc, có giá tận 1.1 triệu đô la thông qua Sothebys.
Bạn nghĩ bạn đặc biệt ư? Không đâu. Thời gian và cú nhảy vọt của AI sẽ cho bạn biết, có thứ đặc biệt như bạn. Nó học rất nhanh. Khả năng học của nó là vô hạn. AI là bộ não, thì robot là tay chân. Ở Ý, ngành nghề điêu khắc đang chết dần, tôi từng đọc bài báo "không cần một Michelangelo nữa, giờ chúng ta đã có robot". Những con robot điêu khắc có thể khoan chính xác vào những khối cẩm thạch siêu cứng, khắc nên những bức tượng tinh xảo từng cần đến 10 năm để hoàn thành, nay chỉ có chục ngày. Và chúng nó có khách hàng, chúng nó đông khách cực kỳ, những nghệ sĩ nổi tiếng nhưng không biết đục, đẽo, chính là khách hàng của nó.
Tôi không căm ghét một tương lai khi AI thay thế chúng ta. Tôi là người bi quan vậy đấy. Tôi căm ghét cái bọn tỉ phú làm giàu trên sự lười nhác của con người. Tôi cũng ghét cái tính tự huỷ, luôn lặp lại sai lầm của giống người. Tôi nghĩ con người không đặc biệt. Như những sinh vật phù du từng trôi bồng bềnh dưới biển hàng tỷ năm trước, tiến hoá thành vô số hình hài, tận diệt, thành những lớp trầm tích bồi đắp cho cái nền văn minh tự huỷ, tự hoại này của con người - tôi nghĩ con người cũng là bàn đạp cho một dạng sống mới thôi. Một dạng sống do chính chúng ta nhào nặn nên mà chính ta còn không hiểu nổi ta đang tạo ra cái gì.
Một chiếc hộp pandora đã mở ra. Và ở dưới đáy của nó, chưa chắc đó đã là hy vọng.