Cần phải ghi nhận rằng trong suốt những năm qua, một số người trong giới truyền thông đã rất nỗ lực để đưa tin khách quan về lĩnh vực tái chế, nhưng có một số phóng viên phát hiện ra rằng bài viết tiêu cực về chủ đề này, bất luận đúng hay sai, sẽ thu hút được nhiều người đọc hơn – và thật đáng tiếc, ngày nay số lượng độc giả lại là thước đo cho sự thành công của một bài báo. Về mặt này, có lẽ không ai có thể làm hiệu quả hơn và tạo được nhiều tai tiếng hơn so với John Tierney. Vào năm 1996, trên cương vị phóng viên cho tờ The New York Times, Tierney đã viết một bài đăng tải trên trang nhất của tạp chí New York Times với tiêu đề “Tái chế là rác rưởi.” Bài viết này đã được nhiều tờ báo khác nhắc đến và nó tổng hợp nhiều quan điểm ngộ nhận cũng như nhiều thông tin méo mó được sự hậu thuẫn của những tổ chức nghiên cứu có quan điểm phản đối tái chế. Trong bài viết, tác giả cũng trích dẫn phát ngôn của các học giả đến từ Viện Cato, Quỹ Reason, và Viện Doanh nghiệp Cạnh tranh – chỉ có điều, tất cả các tổ chức này đều nhận tiền tài trợ của các công ty hóa dầu và đều là các tổ chức dẫn đầu trong nhóm sử dụng đồng tiền mờ ám[1] mà Jane Mayer đã chỉ ra.

Bài viết của Tierney đọc lên nghe gần như một trò đùa tếu. Khi mỉa mai một dự án giúp trẻ nhỏ bậc tiểu học khám phá giá trị của các nguồn tài nguyên có trong rác thải, ông lập luận: “Các chương trình tái chế bắt buộc rất không tốt cho thế hệ sau. Chúng chỉ mang lại những lợi ích chủ yếu là ngắn hạn cho một số ít nhóm – chính trị gia, các chuyên gia tư vấn quan hệ công chúng, các tổ chức bảo vệ môi trường, các công ty xử lý rác thải – trong khi lấy đi nguồn tiền lẽ ra nên dành để giải quyết những vấn đề thực sự về xã hội và môi trường.” Tuy nhiên, Tierney lại không hề nói một lời nào về việc giải pháp thay thế mà ông ủng hộ – trực tiếp đổ bỏ rác thải – thì lại lấy đi một khoản ngân sách công đáng kể để tạo ra lợi ích cho các công ty vận chuyển rác thải và các công ty quản lý bãi rác. Quả thực, trong bài viết đó Tierney không hề nhắc đến những khoản chi phí khổng lồ mà công chúng phải chi trả để đổ bỏ rác thải, dù rằng những số liệu này đều đã có sẵn.

 Ông ủng hộ việc sử dụng bao bì đóng gói bằng nhựa bởi vì chúng chiếm ít diện tích hơn trong bãi rác so với các nguyên liệu khác, kể cả trong trường hợp giả sử rằng việc tìm kiếm nơi đổ rác là không quá khó khăn (tôi sẽ nói thêm về đề tài này ngay sau đây). Ông cũng không hề nhắc đến chuyện khi đó đã có rất nhiều công trình nghiên cứu chỉ ra rằng nhựa và các độc tố của nó đã và đang gây ô nhiễm cho các dòng sông, ao hồ, và đại dương. Bàn về giá trị của việc bảo tồn rừng thông qua tái chế, ông khẳng định rằng “hành động để bảo tồn cây cối bằng cách tái chế không khác gì hành động để bảo tồn thân cây ngô bằng cách cắt giảm lượng tiêu thụ ngô.” Nhưng dĩ nhiên, chúng ta không thu hoạch lá cây rồi để thân cây lại; cái mà chúng ta sử dụng chính là thân cây, trong khi các khu rừng đảm nhiệm đáng kể phần công việc tách lọc khí carbon vốn có vai trò vô cùng quan trọng.

Một trong những phát ngôn ngớ ngẩn nhất của Tierney trong bài viết trên, cũng là phát ngôn được nhắc đi nhắc lại rất nhiều lần trên truyền thông, là: “Nếu người Mỹ tiếp tục xả rác với tốc độ như hiện tại trong 1.000 năm, và nếu tất cả số rác đó đều được đưa vào một hố rác có chiều sâu 90 mét, thì tới năm 3000, bãi rác toàn quốc này sẽ lấp đầy một mảnh đất hình vuông với chiều dài mỗi cạnh là 56.327 mét.” Nhận định này đã trở thành một ý tưởng đại chúng, thường xuyên được những người có quan điểm phản đối tái chế máy móc nhắc lại, dù rằng phép tính có thể xê dịch đôi chút. Có người nói rằng hố rác đó sẽ “có chiều dài mỗi cạnh là 71.000 mét và chiều sâu 36.576 mét,” có người lại cho rằng “diện tích của nó là 39 km²” nhưng không nhắc đến chiều sâu của chiếc hố. Không chịu kém cạnh, trong một đoạn video mang tựa đề Sự chuyên chế xanh, phóng viên truyền hình John Stossel, một nhân vật luôn đưa ra những quan điểm trái chiều, khẳng định chắc nịch: “Có thể đưa toàn bộ số rác thải của thế giới trong 1.000 năm sắp tới vào một hố rác có diện tích 39 km² .”

Nguồn gốc ban đầu của ý tưởng đại chúng này là gì? Giáo sư Clark Wiseman  là người đã đưa ra ý tưởng này trong một bài viết xuất bản vào năm 1990, trong đó ở phần thông tin tác giả, ông xác nhận rằng mình làm việc ở Đại học Gonzaga. Tuy nhiên, một thông tin không được đề cập đến ở đây là ông cũng là một thành viên của Trung tâm Nghiên cứu Bất động sản và Môi trường (PERC) – đây là tổ chức vẫn nhận nguồn tiền tài trợ từ Exxon, Quỹ Koch, và các  công ty khác hoạt động trong ngành khai khoáng; tổ chức này cũng thường xuyên phát tán những thông tin sai lệch theo đường lối chống tái chế và phủ nhận biến đổi khí hậu, thậm chí vào năm 2007 họ còn công bố một bản báo cáo mang tựa đề “Những lợi ích của biến đổi khí hậu.” Xin lưu ý, trên thực tế, diện tích đất đai dùng làm nơi chứa rác thải hiện nay đã bị giới hạn ở nhiều tiểu bang, đặc biệt là ở vùng Đông Bắc và California, và chi phí đổ rác – đề tài mà Tierney đã cố ý tránh né trong bài viết của ông – là rất lớn. Nói một cách đơn giản, bạn có thấy người nào muốn sống gần bãi rác hay muốn có một bãi rác nằm trên đường đi làm hằng ngày của mình không?

Có lẽ phát ngôn kinh khủng nhất của Tierney là “tái chế tự nó đã trở thành một mục tiêu của chính nó,” rằng nó hoàn toàn không có bất kỳ giá trị nào khác, hoàn toàn bỏ qua một thực tế là mục tiêu của tái chế chính là góp phần chữa lành cho hành tinh này. Phóng viên Chris Mooney viết rằng Christopher Buckley, một tác giả theo trường phái bảo thủ và được cho là bạn của Tierney, nói rằng Tierney “là một gã vui tính thích đùa dai.” Tuy nhiên, không thể nói việc đăng tải một bài viết đầy rẫy những thông tin sai lệch như vậy trên một tờ báo hàng đầu của quốc gia chỉ đơn thuần là một trò đùa dai được. Khi Mooney trao đổi với Tierney về bài viết trên và hỏi rằng liệu có phải ông muốn “chỉ ra những sai lầm của quan điểm về cơ hội bình đẳng” hay không, Tierney trả lời: “Tôi có thể viết về mặt tốt của tái chế... Nhưng những người khác đều viết tốt về nó rồi.” Có lẽ không phải vậy. Có người băn khoăn không biết liệu các biên tập viên ở tòa soạn của tờ New York Times có hỏi ông câu hỏi đó không, và vì sao ban biên tập lại cho phép ông tiếp tục viết một bài thứ hai cũng với luận điệu tương tự vào năm 2015, khi mà bài viết đầu tiên nhận về rất nhiều sự chỉ trích, trong đó phải kể đến một bài phản biện chi tiết từng luận điểm của Tierney do Quỹ Bảo vệ Môi trường xuất bản. Trong bài viết thứ hai, Tierney khẳng định rằng kể từ sau khi bài viết thứ nhất được đăng tải, “Tuy rằng đúng là thông điệp về tái chế đã đến được với nhiều người hơn bao giờ hết, nhưng những vấn đề quan trọng nhất xét về cả khía cạnh kinh tế và môi trường hầu như vẫn chưa có gì thay đổi.” Trên thực tế, giá trị kinh tế mà lĩnh vực tái chế tạo ra cho các khu vực và các nhà đầu tư đã tăng trưởng ở cấp số nhân. Điều không hề thay đổi ở đây là các hoạt động vận chuyển rác thải tới bãi tập kết rác vẫn đòi hỏi những khoản chi phí khổng lồ xét cả về mặt kinh tế lẫn môi trường.

---

[1] Đồng tiền mờ ám (dark money): Khái niệm chỉ những khoản tiền do các cá nhân hoặc tổ chức giấu tên quyên góp cho các tổ chức phi lợi nhuận nhằm mục đích tác động đến kết quả của các cuộc bầu cử chính trị hoặc vì các mục đích phi pháp khác. (ND)