Ngày cuối cùng tại cửa hàng 28A Phố Huế, tôi ngồi lại và viết ra những điều chưa từng dám nói, đó là những tư duy sai lầm của người sáng lập dẫn đến sự thất bại của một thương hiệu.
(𝐵𝑎̀𝑖 𝑣𝑖𝑒̂́𝑡 𝑑𝑎̀𝑖, 𝑛ℎ𝑢̛𝑛𝑔 𝑡𝑜̂𝑖 𝑚𝑜𝑛𝑔 𝑛ℎ𝑢̛̃𝑛𝑔 𝑛𝑔𝑢̛𝑜̛̀𝑖 𝑐𝑢̃𝑛𝑔 đ𝑎𝑛𝑔 𝑟𝑎̂́𝑡 𝑛𝑜̂̃ 𝑙𝑢̛̣𝑐 𝑔𝑜̂̀𝑛𝑔 𝑚𝑖̀𝑛ℎ đ𝑖𝑒̂̀𝑢 ℎ𝑎̀𝑛ℎ 𝑚𝑜̣̂𝑡 𝑙𝑜𝑐𝑎𝑙 𝑏𝑟𝑎𝑛𝑑 đ𝑒̂̉ 𝑔𝑖𝑢̛̃ 𝑐ℎ𝑜 𝑡ℎ𝑢̛𝑜̛𝑛𝑔 ℎ𝑖𝑒̣̂𝑢, 𝑑𝑜𝑎𝑛ℎ 𝑛𝑔ℎ𝑖𝑒̣̂𝑝 𝑐𝑢̉𝑎 𝑚𝑖̀𝑛ℎ 𝑡𝑜̂̀𝑛 𝑡𝑎̣𝑖 𝑐𝑜́ 𝑡ℎ𝑒̂̉ 𝑑𝑢̛̀𝑛𝑔 𝑙𝑎̣𝑖 𝑣𝑎̀𝑖 𝑝ℎ𝑢́𝑡 đ𝑒̂̉ đ𝑜̣𝑐, 𝑏𝑜̛̉𝑖 đ𝑎̂𝑦 𝑙𝑎̀ 𝑛ℎ𝑢̛̃𝑛𝑔 𝑙𝑜̛̀𝑖 𝑡ℎ𝑎̀𝑛ℎ 𝑡ℎ𝑎̣̂𝑡 𝑛ℎ𝑎̂́𝑡 𝑡𝑢̛̀ 𝑐ℎ𝑖́𝑛ℎ 𝑡𝑟𝑎̉𝑖 𝑛𝑔ℎ𝑖𝑒̣̂𝑚 𝑣𝑎̀ 𝑏𝑎̀𝑖 ℎ𝑜̣𝑐 𝑐𝑢̉𝑎 𝑏𝑎̉𝑛 𝑡ℎ𝑎̂𝑛 𝑡𝑜̂𝑖)
“𝐌𝐨̣̂𝐭 𝐥𝐨𝐜𝐚𝐥 𝐛𝐫𝐚𝐧𝐝 𝐭𝐡𝐚̂́𝐭 𝐛𝐚̣𝐢 𝐤𝐡𝐨̂𝐧𝐠 𝐩𝐡𝐚̉𝐢 𝐯𝐢̀ 𝐧𝐠𝐮̛𝐨̛̀𝐢 𝐬𝐚́𝐧𝐠 𝐥𝐚̣̂𝐩 𝐤𝐡𝐨̂𝐧𝐠 𝐠𝐢𝐨̉𝐢 𝐡𝐚𝐲 𝐤𝐡𝐨̂𝐧𝐠 𝐜𝐡𝐚̆𝐦, 𝐦𝐚̀ 𝐛𝐨̛̉𝐢 𝐭𝐮̛ 𝐝𝐮𝐲 𝐬𝐚𝐢 𝐥𝐚̂̀𝐦 𝐜𝐡𝐨 𝐝𝐮̀ đ𝐚̃ 𝐥𝐚̀𝐦 𝐯𝐢𝐞̣̂𝐜 𝐫𝐚̂́𝐭 𝐧𝐨̂̃ 𝐥𝐮̛̣𝐜.”
Tôi đã là một người lãnh đạo như thế. Và đây là 7 sai lầm mà tôi đã học được, đau đớn nhưng cần thiết, bởi chính từ đó tôi mới có thể bắt đầu lại. Sâu xa và nguy hiểm hơn nữa, ẩn sau những sai lầm ấy, chính là những tư duy cố hữu rất sai có thể phá huỷ không chỉ doanh nghiệp mà chính cả cuộc đời của chúng ta.
𝟏. 𝐂𝐡𝐨 𝐫𝐚̆̀𝐧𝐠 “𝐭𝐡𝐢̣ 𝐭𝐫𝐮̛𝐨̛̀𝐧𝐠 𝐤𝐡𝐨́ 𝐤𝐡𝐚̆𝐧” 𝐥𝐚̀ 𝐧𝐠𝐮𝐲𝐞̂𝐧 𝐧𝐡𝐚̂𝐧 𝐜𝐡𝐢́𝐧𝐡 𝐤𝐡𝐢𝐞̂́𝐧 𝐤𝐞̂́𝐭 𝐪𝐮𝐚̉ 𝐤𝐢𝐧𝐡 𝐝𝐨𝐚𝐧𝐡 𝐬𝐮𝐲 𝐠𝐢𝐚̉𝐦.
Câu cửa miệng của tôi, của đội ngũ, và tôi tin là của rất nhiều người trong năm qua đó là: “Thị trường khó khăn quá.” Và thế là chúng tôi tiếp tục làm những thứ quen thuộc, cải thiện chút ít nhưng không thay đổi cốt lõi. Không nhìn lại hệ thống từ sản phẩm, khách hàng, hay thông điệp. Tin rằng vấn đề chính là do ngoại cảnh, nên không thấy lý do để thay đổi chính mình. Vẫn phong cách thiết kế cũ, cách làm nội dung, vận hành cũ, trong khi tâm lý và hành vi khách hàng đã thay đổi.
Sai lầm này xuất phát từ tư duy đổ lỗi thay vì chủ động thay đổi để thích nghi. Chính niềm tin đó đã giới hạn khả năng sáng tạo và năng lực thích ứng của chúng ta. Khiến ta dễ chấp nhận việc làm hết sức mà không hiệu quả, hay buông xuôi chờ đợi thị trường sẽ tốt lên. Còn đổ lỗi, ta sẽ không bao giờ thực sự tiến lên được.
𝟐. 𝐊𝐡𝐨̂𝐧𝐠 𝐜𝐨́ đ𝐢̣𝐧𝐡 𝐡𝐮̛𝐨̛́𝐧𝐠 𝐭𝐡𝐮̛𝐨̛𝐧𝐠 𝐡𝐢𝐞̣̂𝐮 𝐫𝐨̃ 𝐫𝐚̀𝐧𝐠 𝐯𝐚̀ 𝐧𝐡𝐚̂́𝐭 𝐪𝐮𝐚́𝐧.
Nhiều người sáng lập bắt đầu thương hiệu của mình với niềm đam mê và quản trị hoàn toàn bằng bản năng. Tôi cũng vậy, tôi chưa thật sự nhận thức rõ tầm quan trọng của việc xây dựng một hệ giá trị và triết lý thương hiệu một cách bài bản. Không xác định rõ thương hiệu mình đại diện cho điều gì, khách hàng lý tưởng là ai, tầm nhìn, sứ mệnh của mình là gì, giá trị cốt lõi nào cần giữ gìn bất biến…? Những điều thoạt nhìn có vẻ lý thuyết hoặc mỹ miều trên giấy, nhưng thực chất lại chính là kim chỉ nam, là la bàn định hướng toàn bộ chiến lược và hành động của thương hiệu trong dài hạn.
Khi thiếu nền tảng này, thương hiệu dễ bị cuốn theo trào lưu, hoặc chỉ loay hoay trong sự lặp lại, không tạo được sự khác biệt bền vững. Thiết kế thì đẹp, nhưng thương hiệu thiếu câu chuyện khiến khách hàng muốn đồng hành và ủng hộ lâu dài.
Sâu xa hơn, tôi nhận ra lý do vì sao không định hướng được cho thương hiệu, đó là do bản thân mình cũng đang không hiểu được chính mình. Với các tập đoàn lớn, thương hiệu có thể là một hệ thống được vận hành bởi nhiều bộ phận, nhưng với local brand, thương hiệu là hiện thân, là sự phản chiếu của người sáng lập. Khi mà con người thật của người sáng lập trùng khớp với điều mà khách hàng tìm kiếm, thì đó là một nền tảng cực kỳ vững chắc để xây dựng thương hiệu. Bởi khi người sáng lập sống thật với mình, định vị rõ mình là ai, điều đó sẽ tạo ra bản sắc rõ nét không thể sao chép, và khi gặp đúng khách hàng phù hợp, sẽ tạo ra sự kết nối vô cùng mạnh mẽ.
𝟑. 𝐊𝐡𝐨̂𝐧𝐠 đ𝐚̣̆𝐭 𝐦𝐮̣𝐜 𝐭𝐢𝐞̂𝐮 𝐫𝐨̃ 𝐫𝐚̀𝐧𝐠, 𝐜𝐮̣ 𝐭𝐡𝐞̂̉ 𝐯𝐚̀ 𝐜𝐨́ 𝐭𝐡𝐞̂̉ đ𝐨 𝐥𝐮̛𝐨̛̀𝐧𝐠 đ𝐮̛𝐨̛̣𝐜.
Tôi từng điều hành doanh nghiệp mà không có KPI cụ thể. Mọi thứ làm theo cảm tính và quán tính, không biết điều gì là ưu tiên, không biết mình hay nhân sự đã thực sự làm tốt hay chưa. Tôi nghĩ doanh nghiệp của mình thiên về sáng tạo, nhưng giờ tôi hiểu, làm việc bám sát mục tiêu không làm mất đi sự sáng tạo, mà điều đó bảo vệ và dẫn đường cho sự sáng tạo đi đúng hướng.
Sai lầm này đến từ tư duy lãng mạn hóa sự cố gắng: “Hãy cứ làm hết mình thì tự khắc sẽ có kết quả”, khiến tôi trì hoãn việc hoạch định, ngại thiết lập KPI, và ngại đối mặt với những con số, và chính sự ngại đối mặt này không làm cho thực tế tốt hơn, nó chỉ khiến ta sống trong ảo tưởng về sự nỗ lực mà thôi.
𝟒. 𝐐𝐮𝐚́ 𝐲𝐞̂𝐮 𝐬𝐚̉𝐧 𝐩𝐡𝐚̂̉𝐦 𝐦𝐚̀ 𝐪𝐮𝐞̂𝐧 𝐦𝐚̂́𝐭 𝐬𝐚̉𝐧 𝐩𝐡𝐚̂̉𝐦 𝐦𝐢̀𝐧𝐡 𝐥𝐚̀𝐦 𝐫𝐚 𝐥𝐚̀ đ𝐞̂̉ 𝐩𝐡𝐮̣𝐜 𝐯𝐮̣ 𝐤𝐡𝐚́𝐜𝐡 𝐡𝐚̀𝐧𝐠.
Tôi tin đây là một sai lầm phổ biến của nhiều người làm sáng tạo, dành phần lớn tâm huyết để tạo ra những thiết kế đẹp, độc đáo theo cảm nhận cá nhân và lý tưởng thẩm mỹ, mà thiếu đi góc nhìn từ khách hàng. Tôi đã bỏ quên một điều quan trọng, khách hàng không chỉ mua vì đẹp, họ mua vì họ cần một thứ “dùng được”, một thiết kế phù hợp với đời sống thực, có thể ứng dụng trong những bối cảnh cụ thể, làm nổi bật chính con người họ chứ không phải chỉ làm nổi bật tay nghề của người thiết kế. Rất nhiều khách hàng từng nói với tôi rằng: “Đẹp quá! Nhưng không biết mặc đi đâu”, và tôi đã vô tình biến những thiết kế ấy thành “tác phẩm để ngắm”, chứ không phải “đồ để sống cùng”.
Tư duy sai cốt lõi ở đây chính là niềm tin rằng lý tưởng, bản sắc cá nhân là điều quan trọng nhất. Rằng nếu mình giữ được điều đó một cách thuần khiết thì sớm muộn gì cũng sẽ chạm đến trái tim người khác. Nhưng hóa ra, lý tưởng chỉ thực sự sống được khi nó có khả năng kết nối. Mình có thể giữ bản sắc, nhưng phải biết dịch bản sắc đó thành ngôn ngữ mà khách hàng có thể cảm được, hiểu được, và muốn mang theo bên mình. Nếu không, thứ mình gọi là "bản sắc" chỉ là một ốc đảo cô lập, càng giữ chặt, mình càng đơn độc.
𝟓. 𝐂𝐨𝐢 𝐧𝐡𝐞̣ 𝐯𝐢𝐞̣̂𝐜 𝐪𝐮𝐚̉𝐧 𝐭𝐫𝐢̣ 𝐭𝐚̀𝐢 𝐜𝐡𝐢́𝐧𝐡 𝐯𝐚̀ 𝐤𝐡𝐨̂𝐧𝐠 𝐭𝐚́𝐜𝐡 𝐛𝐚̣𝐜𝐡 𝐭𝐚̀𝐢 𝐜𝐡𝐢́𝐧𝐡 𝐝𝐨𝐚𝐧𝐡 𝐧𝐠𝐡𝐢𝐞̣̂𝐩 𝐯𝐨̛́𝐢 𝐭𝐚̀𝐢 𝐜𝐡𝐢́𝐧𝐡 𝐜𝐚́ 𝐧𝐡𝐚̂𝐧.
Ngay từ đầu, tôi đã không xây dựng một hệ thống quản trị tài chính rõ ràng. Doanh thu, chi phí theo dõi một cách sơ sài, thiếu báo cáo tài chính cụ thể, không lập kế hoạch dòng tiền, không đo lường lãi gộp hay lãi ròng trên từng sản phẩm, không có tư duy kiểm soát ngân sách theo từng tháng, từng chiến dịch hay từng mục tiêu cụ thể. Thấy tài khoản vẫn luôn có tiền, đủ để mua sắm nguyên vật liệu, đủ để trả lương là mình tưởng mình ổn. Mỗi khi thiếu tiền, tôi tìm cách xoay xở thêm, chứ không kiểm tra xem dòng tiền đang chảy lệch ở đâu. Và cũng vì không tách bạch tài chính cá nhân - doanh nghiệp, nên không bao giờ có cái nhìn rõ ràng về hiệu quả thật sự của việc kinh doanh.
Hành động sai lầm này bắt nguồn từ việc tôi tưởng mình rất biết quý đồng tiền khi luôn làm việc chăm chỉ, không tiêu xài hoang phí, nhưng kỳ thực, tôi đã không trân trọng đồng tiền theo cách đúng nghĩa nhất. Sự trân trọng sâu sắc với tiền bạc nằm ở khả năng quản trị, chứ không phải ở việc “kiếm được nhiều” hay “chi tiêu ít”. Nếu không biết quản trị tiền, thì không khác nào xây nhà trên cát, chỉ cần một cơn sóng nhẹ cũng đủ cuốn trôi tất cả nỗ lực.
𝟔. 𝐊𝐡𝐨̂𝐧𝐠 𝐛𝐢𝐞̂́𝐭 𝐜𝐚́𝐜𝐡 “𝐧𝐡𝐚̂𝐧 𝐛𝐚̉𝐧 𝐜𝐡𝐢́𝐧𝐡 𝐦𝐢̀𝐧𝐡”, 𝐛𝐨̛̉𝐢 𝐤𝐡𝐨̂𝐧𝐠 𝐡𝐢𝐞̂̉𝐮 𝐭𝐚̂̀𝐦 𝐪𝐮𝐚𝐧 𝐭𝐫𝐨̣𝐧𝐠 𝐜𝐮̉𝐚 đ𝐚̀𝐨 𝐭𝐚̣𝐨 𝐯𝐚̀ 𝐤𝐡𝐨̂𝐧𝐠 𝐝𝐚́𝐦 𝐧𝐠𝐡𝐢𝐞̂𝐦 𝐤𝐡𝐚̆́𝐜 𝐯𝐨̛́𝐢 𝐧𝐡𝐚̂𝐧 𝐬𝐮̛̣.
Khi mới khởi nghiệp, tôi làm mọi thứ một mình và đương nhiên tự mình làm nên luôn đúng ý và đúng tiêu chuẩn của mình. Khi doanh nghiệp phát triển hơn, tôi lại không biết làm sao để người khác làm được như mình, nên tôi đã không dành thời gian để đào tạo nhân sự, không hệ thống hóa cách làm việc, bởi tôi không hiểu rằng, trao quyền và đào tạo chính là cách để những giá trị và tiêu chuẩn của mình được lan toả, giúp doanh nghiệp phát triển.
Tệ hơn, tôi không hề nghiêm khắc với nhân sự, vì tôi sợ họ tổn thương, sợ họ nghỉ việc, sợ sa thải nhân sự vì thương, sợ mình bị đánh giá là khắt khe. Và rồi tôi chọn cách dễ hơn, im lặng làm thay, để họ làm theo ý họ và chấp nhận để họ thay đổi từ từ. Nhưng đó là con đường nhanh nhất để người lãnh đạo kiệt sức và tạo ra một đội ngũ trung thành nhưng không trưởng thành.
Sai lầm này có lẽ cũng là của nhiều người muốn lãnh đạo với trái tim yêu thương, sống thiên về cảm xúc, bắt nguồn từ niềm tin rằng “nghiêm khắc, kỷ luật, hay rời bỏ người khác là tàn nhẫn, là làm họ tổn thương”. Tôi luôn muốn tạo một môi trường ấm áp, thoải mái, dễ chịu bởi chính tôi là người phải chịu quá nhiều áp lực trong cuộc sống và tôi không muốn ai phải trải qua điều đó giống tôi. Và sâu hơn, là tôi ngại va chạm vì không muốn làm “người xấu”, nhưng thực ra, tôi lại làm điều xấu, bởi tôi đã không cho họ cơ hội được lớn lên, và không khiến cho doanh nghiệp mình phát triển.
𝟕. 𝐊𝐡𝐨̂𝐧𝐠 𝐱𝐚̂𝐲 𝐝𝐮̛̣𝐧𝐠 𝐭𝐡𝐮̛𝐨̛𝐧𝐠 𝐡𝐢𝐞̣̂𝐮 𝐜𝐚́ 𝐧𝐡𝐚̂𝐧, 𝐦𝐚̣̆𝐜 𝐝𝐮̀ 𝐫𝐚̂́𝐭 𝐡𝐢𝐞̂̉𝐮 𝐛𝐚̉𝐧 𝐭𝐡𝐚̂𝐧 𝐧𝐠𝐮̛𝐨̛̀𝐢 𝐬𝐚́𝐧𝐠 𝐥𝐚̣̂𝐩 𝐜𝐡𝐢́𝐧𝐡 𝐥𝐚̀ 𝐦𝐨̣̂𝐭 𝐤𝐞̂𝐧𝐡 𝐭𝐫𝐮𝐲𝐞̂̀𝐧 𝐭𝐡𝐨̂𝐧𝐠 𝐦𝐚̣𝐧𝐡 𝐦𝐞̃.
Các sai lầm ở trên từng do tôi không thật sự hiều, nhưng riêng với sai lầm thứ 7, tôi lại rất hiểu nhưng vì sao tôi vẫn không làm. Tôi đã dành toàn bộ thời gian, tâm trí để xây dựng thương hiệu Lam Khuê, nhưng suốt một thời gian dài, tôi lại gần như ẩn mình. Không chia sẻ về hành trình sáng tạo, không xuất hiện, không đứng lên kể câu chuyện đằng sau từng thiết kế hay lý tưởng tôi theo đuổi.
Thị trường ngày nay không còn như cũ, khách hàng không chỉ mua sản phẩm, họ mua niềm tin, mua câu chuyện, mua con người đứng sau thương hiệu, và người có thể làm tốt nhất điều đó không ai khác chính là người sáng lập. Nhưng dù biết, vì sao tôi vẫn chưa từng thực sự bước ra.
Bây giờ tôi đã hiểu, nguyên nhân gốc rễ bởi tôi bị ám ảnh về “sự hoàn hảo”, tôi nghĩ phải chờ đến khi mình đủ giỏi, đủ tốt, đạt được kết quả rực rỡ thì mới chia sẻ. Tôi sợ mất hình ảnh, mà tôi lại quên mất rằng, sự kết nối sâu sắc không đến từ sự hoàn hảo, mà đến từ sự chân thật. Rằng chính những người sáng lập dám kể câu chuyện thật, chia sẻ hành trình chưa hoàn hảo, kể về sai lầm, thất bại, dám hiện diện với tất cả những gì mình đang có lại có thể tạo nên ảnh hưởng sâu rộng nhất.
_______________
Và hôm nay, tôi viết ra những sai lầm này, không phải để tự trách mình, mà để đối diện. Những sai lầm tưởng nhỏ thôi, nhưng lại đủ sức kéo cả một thương hiệu lệch khỏi quỹ đạo, thậm chí sụp đổ.
Và quan trọng hơn, tôi muốn gửi một thông điệp đến những người đang kinh doanh, những người cũng ở vị trí sáng lập, điều hành giống tôi, đó là có những bài học chỉ đến sau những vấp ngã, nhưng chúng ta hoàn toàn có thể học bằng một cách khác bớt "đau thương" hơn nhiều, đó là học từ sai lầm của người khác.
Cánh cửa này tuy đã khép lại, nhưng tôi đã sẵn sàng để chuẩn bị cho một cánh cửa mới mở ra, nơi không còn bước đi chỉ bằng đam mê, mà bằng sự tỉnh táo, không chỉ bằng bản năng, mà với tư duy và hệ thống bài bản. Tất cả là nhờ việc nhận ra những niềm tin sai lầm của mình và sửa nó lại thành đúng đắn, và quan trọng hơn, là nhờ sự tin tưởng, yêu thương, tiếp sức của mọi người, của khách hàng, của đội ngũ, người thân, bạn bè, và cả những người không hề quen biết tôi.
Lần này, tôi sẽ bắt đầu lại, không phải từ con số 0, mà từ sự trưởng thành. Vì một thương hiệu chỉ thật sự bắt đầu khi người sáng lập thật sự trưởng thành.
Lam Khue’s Founder
Hương Phạm
Gốc rễ tiền kiếp: Mõ gỗ Linh Sơn
Kiếp này đầu thai thành người tuổi Tý: trí tuệ sáng, lanh lợi, nhanh nhạy, tài ba hơn người – nhưng đồng thời mang theo tâm thế: lo lắng, đa sầu, đa cảm, không yên lòng với hạnh phúc đang có.
Tính cách tuổi Tý – Khôn ngoan nhưng đa mang
Thông minh, nhanh trí, giao tiếp giỏi, biết xoay chuyển tình thế.
Nhưng cũng chính vì thế mà:
Cuộc đời từng tuổi Tý – Luận mệnh và lời khuyên cải vận
Giáp Tý 1984 (Hải Trung Kim – Vàng trong biển)
Lời nhắn cải vận chung cho tuổi Tý
BÀI THƠ 10 CÂU – DÀNH CHO NGƯỜI TUỔI TÝ
