TUYỆT ĐỐI KHÔNG NÊN lấy câu trả lời của Chat GPT như trong bài đăng của ViruSs làm fact để thể hiện quan điểm
Cách mà GPT, Gemini, Perplexity,… hay các AI khác đưa ra câu trả lời thường không phải được dựa trên sự thật mà hoàn toàn dựa vào việc nó… “đoán”. Thậm chí là nếu nó không biết thì nó còn đi…bịa. Nghe thì hoang đường nhưng đó là cách mà AI hiện tại đang hoạt động.
Tại sao lại như thế?
Đầu tiên, bạn cần hiểu rằng những mô hình AI như ChatGPT không phải hoạt động như một công cụ tìm kiếm hay suy luận, mà thực chất là một bộ máy dự đoán chữ tiếp theo trong các câu.
Cụ thể hơn, ChatGPT được xây dựng dựa trên một cơ chế gọi là “dự đoán token kế tiếp” – tức là khi bạn gõ một câu hỏi, AI sẽ không “nghĩ” như con người để tìm câu trả lời đúng, mà nó sẽ tính toán xem từ nào có xác suất cao nhất để xuất hiện tiếp theo, dựa vào hàng tỷ tỷ mẫu câu mà nó đã được huấn luyện từ trước.
Ví dụ cho dễ hiểu:
Bạn gõ vào: “Hoàng Lê không phải là…”, thì AI sẽ lập tức đưa ra hàng loạt khả năng cho phần còn lại của câu, ví dụ như:
• “người xấu” – xác suất 41%
• “ViruSs” – xác suất 22%
• “ai đó nổi tiếng” – xác suất 12%
• “một nhân vật hư cấu” – xác suất 6%
• “người hay viết về AI” – xác suất 4%
• Và rất nhiều khả năng khác với tỷ lệ thấp hơn
Sau đó, nó sẽ ưu tiên chọn cụm từ có xác suất cao nhất. Xác suất này không dựa trên việc thông tin đó đúng hay sai mà dựa vào việc tần suất mà cụm đó xuất hiện trong ngữ cảnh tương tự từ những dữ liệu mà nó được train trước đó.
Đó là lý do vì sao khi ViruSs hỏi ChatGPT về “sự khác nhau giữa hẹn hò và yêu chính thức”, thứ mà AI trả lại là một bản tổng hợp nghe có vẻ hợp lý, nhưng lại không trích dẫn nguồn, không có sự kiểm chứng, và hoàn toàn không đại diện cho sự thật phổ quát. Nó chỉ đơn giản là: “Rất nhiều người từng nói như thế, nên tôi cũng nói vậy”.
Và đây chính là điểm cực kỳ nguy hiểm: sự tự tin trong giọng văn của AI khiến nhiều người lầm tưởng rằng nó “biết thật”.
⸻
Không chỉ “đoán”, AI còn có thể… bịa ra
Trong thế giới AI, hiện tượng này gọi là hallucination – tức là AI bịa ra thông tin hoàn toàn không có thật, nhưng trình bày như thể đó là chân lý.
Ví dụ, bạn hỏi: “Bác sĩ nổi tiếng nào nói rằng hẹn hò không nên yêu quá sớm?”, AI có thể tự tạo ra một cái tên, bịa thêm câu trích dẫn, rồi kết luận như thật, dù người đó chưa từng tồn tại hay phát ngôn như thế. Vì sao? Vì nó bị yêu cầu phải trả lời, và khi không có dữ liệu cụ thể để dựa vào, nó… “bịa cho đầy câu”.
⸻
AI dễ bị chi phối bởi cách bạn hỏi
Kết quả mà bạn nhận được từ AI có thể thay đổi hoàn toàn nếu bạn thay đổi ngữ cảnh hoặc cách đặt câu hỏi. Điều này là do AI bị ảnh hưởng bởi:
(1) Context Window (ngữ cảnh): Nếu trong đoạn hội thoại trước đó bạn đã ngầm giả định một điều gì đó, thì AI sẽ tiếp tục dựa trên giả định đó – dù điều đó là sai. Về điều này thì bạn hoàn toàn có thể test bằng cách yêu cầu nó trả lời theo ý của bạn.
(2) System Prompt hoặc Custom Prompt: Một số hệ thống có thể cài sẵn lệnh hệ thống để AI luôn nói năng nhẹ nhàng, hoặc giả làm chuyên gia tâm lý, nhà văn, luật sư… Điều này khiến góc nhìn bị bó hẹp hoặc lệch hướng ngay từ đầu.
(3) RAG (Retrieval-Augmented Generation): Một vài AI như Perplexity có khả năng tìm kiếm thông tin bên ngoài, nhưng vẫn bị giới hạn bởi chất lượng nguồn, khả năng tóm tắt sai ý hoặc thậm chí hiểu sai văn cảnh bài báo gốc.
⸻
Do đó mà khi bạn đọc thấy một ảnh chụp từ ChatGPT nói rằng: “Hẹn hò là giai đoạn chưa có ràng buộc, còn yêu là đã cam kết, thủy chung”, thì bạn nên hiểu rõ:
(1) Đó không phải là định nghĩa chính thức từ bất kỳ tổ chức nào về tâm lý học, xã hội học, hay nghiên cứu khoa học.
(2) Đó cũng không phải là lời khuyên có cơ sở học thuật.
(3) Đó chỉ là kết quả của một mô hình xác suất – nói lại điều mà nhiều người từng viết trước đó.
⸻
Kết luận
(1) ChatGPT và các mô hình AI hiện nay rất hữu ích nếu bạn biết cách sử dụng. Nhưng nó không phải là chuyên gia, không phải là từ điển sống, cũng không phải là người hiểu bạn.
(2) Nó chỉ là một cỗ máy thống kê, được đào tạo để “nói cho mượt” chứ không đảm bảo rằng lời nói ấy đúng.
(3) Nếu bạn coi AI là một người trợ lý giỏi viết văn, thì không vấn đề. Nhưng nếu bạn coi nó là “người phán xử” cho những chủ đề như tâm lý, đạo đức, pháp lý, y tế… thì rất có thể bạn đang đặt niềm tin vào một thứ không biết mình đang nói gì.
Muốn kiểm chứng một nội dung AI đưa ra, bạn cần:
(1) Hỏi lại: “Nguồn ở đâu? Ai nói điều này?”
(2) Tìm kiếm thêm trong sách, nghiên cứu, bài viết học thuật
(3)So sánh với các quan điểm đa chiều từ chuyên gia thật
Haiz. Rõ ràng ViruSs là một người hay nói về AI mà phạm lỗi nguỵ biện thế này thì cũng hơi khó hiểu :((
Lưu ý: Bài viết không bàn luận về tính đúng - sai trong Drama lần này của ViruSs, chỉ muốn dựa trên sự kiện để mang đến chút thông tin của mọi người. Cảm ơn mọi người đã đọc