Đội ngũ kỹ thuật của Musk thiết kế ra một hệ thống
động cơ theo module mang tính đột phá giúp họ có thể dễ dàng tái sử dụng động
cơ theo mục đích khác, đồng thời cải tiến công thức chế tạo vách ngăn nhiệt của
NASA để tăng khả năng chịu nhiệt nhưng giảm đáng kể chi phí chế tạo cho các
vách ngăn này – những thành tựu trên cho thấy có rất nhiều cách để khiến cho
ngay cả những cỗ máy phức tạp bậc nhất trở nên bền vững và có thể tái sử dụng. Nếu
như người ta có thể tìm ra cách chế tạo chiếc tên lửa tiên tiến nhất thế giới
theo hướng tiết kiệm chi phí như vậy và khôi phục nó nhanh như vậy để tiếp tục đưa
vào tái sử dụng, vậy thì vì sao việc sửa chữa một chiếc iPhone, máy tính xách
tay, hay ti-vi màn hình phẳng dường như vẫn là cả một nhiệm vụ phức tạp và cồng
kềnh đến thế?
Chi phí sửa chữa rất cao, và các hạng mục sửa chữa có
thể thực hiện rất hạn chế, vì vậy dù rằng giá thành sản phẩm mới tăng mạnh,
nhưng thường thì việc mua điện thoại mới vẫn là phương án lựa chọn tốt hơn. Thông
thường, đây cũng là phương án lựa chọn duy nhất.
Thực tế đáng buồn ở đây là các sản phẩm điện tử tiêu
dùng không được chế tạo để có thể sửa chữa, và kết quả là những núi rác thải
điện tử ngày càng chồng chất – thực ra, rác thải điện tử là luồng rác thải có
độ tăng trưởng nhanh nhất đổ tới các bãi rác trên khắp thế giới. Theo ước tính,
mỗi năm có khoảng 50 triệu tấn thiết bị điện tử bị thải bỏ trên toàn cầu –
tương đương với toàn bộ số máy bay từng được chế tạo cho mục đích bay thương
mại – và con số này đại diện cho một lượng giá trị vô cùng lớn bị mất đi. Cũng
theo ước tính, giá trị của rác thải điện tử là 62,5 tỉ đô-la. Tuy nhiên, mỗi
năm chỉ có 15% trong số các thiết bị điện tử bị thải bỏ ở Mỹ được gửi đi tái
chế. Con số này khá hơn ở châu Âu – dao động trong khoảng 40-50% ở hầu hết các
quốc gia trong châu lục này – còn ở châu Á, tỉ lệ tái chế rác thải trung bình ở
hầu hết các quốc gia là hơn 60%. Sở dĩ như vậy là bởi vì chính phủ ở các khu
vực này yêu cầu các bên bán và nhà sản xuất phải chịu trách nhiệm tái chế một
tỉ lệ nhất định. Nhưng ngay cả khi có sự tích cực như vậy, hiện tại mới chỉ có
khoảng 29% lượng rác thải điện tử trên toàn cầu được tái chế mỗi năm. Đặc biệt,
mức độ lãng phí các kim loại quý ngày càng hiếm trên Trái đất chắc chắn sẽ
khiến nhiều người giật mình.
Lấy ví dụ là khối lượng vàng trong điện thoại di động.
Federico Magalini, một chuyên gia hàng đầu về vấn đề rác thải điện thử, chỉ ra
rằng tỉ lệ vàng trích xuất được từ một tấn điện thoại di động cao gấp 80 lần so với lượng vàng lấy được từ các
mỏ vàng. Từ một tấn điện thoại có thể thu được 340gr vàng, và từ 1 triệu chiếc
điện thoại có thể thu được vài ki-lô-gram
vàng. Trong khi đó, các mỏ vàng đang phải làm mọi cách, kể cả những cách
thức cực đoan nhất, để duy trì nguồn cung cấp vàng ngày càng khó kiểm soát.
Mỏ vàng Mponeng ở Nam Phi thường được gọi là chiếc hố
nhân tạo sâu nhất thế giới. Nhưng mọi chuyện không chỉ có vậy. Tùy thuộc vào
góc nhìn của bạn, mỏ vàng này có thể là một kỳ công về kỹ thuật, nhưng nó cũng
có thể là một sự mỉa mai đối với tính nhân văn và hệ sinh thái. Để đi xuống hệ
thống đường hầm dài 380km nằm dưới mặt đất 4km của nó, các thợ mỏ phải dùng đến
ba chiếc thang máy. Cuộc hành trình này kéo dài một tiếng đồng hồ. Bởi vì nhiệt
độ trong đường hầm lên tới 600C, nên để thợ mỏ có thể sống sót dưới
đó, người ta bơm nước đá xuyên suốt đường hầm và dùng những chiếc quạt khổng lồ
để tản hơi lạnh ra xung quanh, đẩy nhiệt độ xuống còn 390C nhưng
không khí vẫn ở trạng thái nóng và ẩm. Mỏ vàng này tiêu tụ 6.000 tấn đá lạnh
mỗi ngày.
Tất cả những sự kỳ công trên chỉ nhằm tiếp cận một
mạch quặng vàng vô cùng mỏng, với độ dày nhất chỉ đạt 76cm; không những thế,
trong lớp quặng này, vàng nằm phân tán thành những hạt nhỏ li ti chứ không tồn
tại theo khối đặc. Phải đào 1 tấn quặng mới thu được 10gr vàng, và mỏ này khai
thác được trung bình 7.087 ki-lô-gram vàng mỗi năm. Nghĩa là họ sẽ phải đào hơn
700.000 tấn đá. Với mức chi phí 779 đô-la trên mỗi 28gr vàng chiết tách được,
và giá vàng dao động ở khoảng 1.300 đô-la/28gr (1 ounce), mỏ Mponeng vẫn kiếm
được một khoản lợi nhuận ấn tượng. Nhưng câu hỏi đặt ra ở đây là: Nếu như thế
giới khát vàng đến mức họ cho rằng việc xây dựng một thế giới dưới lòng đất
kinh khủng như địa ngục và chi phí khai thác vàng đắt đỏ như vậy là có ý nghĩa
về mặt kinh tế (nếu không muốn nói là có cả ý nghĩa về mặt sinh thái và nhân
văn), vậy thì tại sao chúng ta lại để cho những khối lượng lớn điện thoại di
động, máy tính bảng, máy tính xách tay, và ti-vi bị đưa tới các bãi rác? Không
những thế, điện thoại, máy tính bảng, và máy tính xách tay cũng chứa một hàm
lượng lớn các kim loại giá trị khác như đồng, bạc, và palladium. Chúng ta cần
phải khai thác tất cả những thiết bị đó!
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét