Ngày nay khi nói về những trường đại học thuộc tốp đầu, chúng ta thường gọi đó là những trường tinh hoa. “Tinh hoa” là từ hầu như không xuất hiện trong các kết quả tìm kiếm trên Google Books Ngram – công cụ tìm kiếm trực tuyến theo dõi tần suất các từ xuất hiện trong các ấn phẩm in trong một khoảng thời gian xác định – trong giai đoạn trước năm 1940. Tuy nhiên, từ năm 1940 trở đi, từ này xuất hiện ngày càng nhiều, và tới thập niên 1970 nó đã vượt qua từ “uy tín”. Ngày nay, việc xác định trường đại học tinh hoa hầu như chỉ dựa vào độ khó để vào được trường. Nó giống như sợi dây nhung[1] ở một câu lạc bộ đêm nổi tiếng vậy – vấn đề là bạn phải có vé thì mới được vào. Học sinh bị các danh xưng dắt mũi. Nhưng vì sao lại coi trọng việc bạn có vào được câu lạc bộ đó hay không, nếu như bạn ghét thứ âm nhạc mà người ta chơi trong đó?

Khác với thế giới kinh doanh, nơi mà vị thế của một doanh nghiệp được đánh giá theo tỉ lệ thuận với doanh thu hoặc giá cổ phiếu của họ, các trường đại học lại không có những tiêu chuẩn rõ ràng như vậy. Theo lập luận của nhà báo Malcolm Gladwell trên tờ New Yorker vào năm 2005, điều này dẫn đến kết quả là, mức độ uy tín trong nền giáo dục bậc cao được đo lường dựa trên chất lượng sinh viên mà văn phòng tuyển sinh tiếp nhận, chứ không dựa trên nền giáo dục mà họ nhận được sau đó. Ông ví các trường đại học tinh hoa với các công ty quản lý người mẫu. “Bạn không đẹp lên bằng cách ký hợp đồng với một công ty đại diện,” Gladwell viết. “Bạn được một công ty đại diện ký hợp đồng bởi vì bạn đã đẹp sẵn rồi.” Nói cách khác, Harvard tiếp nhận những học sinh xuất sắc hoặc học sinh đến từ các gia đình có mối quan hệ rộng, và nhiệm vụ của nhà trường chỉ là bảo đảm rằng họ không làm hỏng những đứa trẻ này trong bốn năm tiếp theo.

---

[1] Sợi dây nhung: Trong câu lạc bộ đêm, có những khu vực được quây lại bằng một sợi dây, làm dấu hiệu ngăn người ngoài tiến vào. Thông thường, đây là chỗ ngồi dành cho các khách hàng VIP. (ND)