Hèn gì mình vẫn bảo, lúc đang suy nghĩ mãi 1 chuyện mà không ra, mình đứng lên đi dạo loanh quanh 1 lúc là có khi nghĩ ra. Mỗi tội, ở đây đi dạo là phải ra ngoài đường, ko thoải mái chút nào. Vẫn là gần gũi với thiên nhiên một chút thì tốt hơn.

Jonathan Schooler, nhà tâm lý học góp phần tiên phong trong xu hướng nghiên cứu về kiến giải, gần đây đã bắt đầu nghiên cứu những lợi ích của việc mơ mộng. Phòng thí nghiệm của ông đã chứng minh được rằng những người thường xuyên mơ mộng ghi điểm cao hơn đáng kể trong các thước đo về khả năng sáng tạo. (Để đánh giá hành vi mơ mộng, ông đưa cho những người tham gia nghiên cứu đọc một đoạn có tiết tấu chậm trong cuốn tiểu thuyết Chiến tranh và Hòa bình, sau đó đo thời gian xem sau bao lâu thì họ bắt đầu nghĩ về những chuyện khác.) “Những bài kiểm tra này đo lường khả năng của một người trong việc tìm ra những mối quan hệ tiềm ẩn có thể giúp họ giải quyết một vấn đề nào đó ,” Schooler cho biết. “Cách tư duy đó chính là bản chất của sự sáng tạo. Và kết quả là, những người hay mơ mộng lại giỏi việc đó hơn nhiều.”

Tuy nhiên, không phải mọi sự mơ mộng đều có hiệu quả như nhau trong việc truyền cảm hứng để những ý tưởng mới hữu ích xuất hiện. Trong các thí nghiệm của mình, Schooler phân biệt hai kiểu mơ mộng. Kiểu thứ nhất xảy ra khi người tham gia thí nghiệm chỉ nhận ra rằng họ đang mơ mộng khi được nhà nghiên cứu nhắc nhở. Mặc dù đã được yêu cầu nhấn nút thông báo ngay khi nhận ra rằng tâm trí mình bắt đầu lang thang, nhưng những người này lại không nhấn nút. Loại mơ mộng thứ hai xảy ra khi người tham gia phát hiện ra chính mình đang mất tập trung trong quá trình thực hiện thí nghiệm – họ tự chú ý thấy rằng bản thân mình đang mơ mộng. Theo dữ liệu của Schooler, những người không nhận thức được rằng tâm trí của họ vừa bắt đầu lang thang không thể hiện sự gia tăng về khả năng sáng tạo. “Vấn đề nằm ở chỗ, chỉ mơ mộng thôi thì chưa đủ,” Schooler cho biết. “Để tâm trí mình treo ngược cành cây là phần dễ dàng. Phần khó khăn là duy trì đủ sự nhận thức để ngay cả khi bắt đầu mơ mộng, bạn vẫn có thể tự can thiệp và chú ý đến một ý nghĩ sáng tạo vừa chợt xuất hiện.” Nói cách khác, lý do Fry là một nhà phát minh giỏi đến vậy – ngoài tờ giấy ghi chú Post-it, anh còn sở hữu hơn 20 bằng sáng chế khác – không chỉ đơn giản là bởi vì anh là một người hay suy nghĩ miên man hiệu quả. Lý do thực sự ở đây là anh có thể chú ý đến hành vi mơ mộng của mình và phát hiện ra những khoảnh khắc mà sự mơ mộng ấy tạo ra những kiến giải.

Điều này giúp giải thích một thí nghiệm thú vị khác cũng đến từ phòng thí nghiệm của Schooler và được trình bày trong một bài báo năm 2009 với tựa đề hóm hỉnh “Lạc lối trong nước sốt”. Trong nghiên cứu này, một lần nữa Schooler lại yêu cầu các sinh viên tham gia thí nghiệm đọc một đoạn văn tẻ nhạt trong cuốn tiểu thuyết Chiến tranh và Hòa bình. Tuy nhiên, trước tiên ông cho một số người trong nhóm này uống rượu vodka và nước ép nam việt quất một cách thoải mái. Dĩ nhiên, những độc giả say rượu sẽ khó tập trung vào văn bản hơn so với các bạn học cùng lớp đang có tâm trạng tỉnh táo, và họ cũng có xu hướng để tâm trí mơ mộng vu vơ hơn. Tuy nhiên, điều quan trọng hơn là, những sinh viên uống rượu hầu như đều không nhận ra rằng họ đã ngừng chú ý đến cuốn tiểu thuyết của Tolstoy cho đến khi được nhắc nhở. Schooler cho rằng đó là bởi vì rượu tạo ra trạng thái tâm trí lang thang ở cường độ cao, ông gọi đây là trạng thái thất thần. “Đây là lý do tại sao chúng ta nên uống một hoặc hai cốc bia sau giờ làm việc,” Schooler nói. “Chúng ta sẽ giảm bớt nhận thức về những gì mà mình đang suy nghĩ ở trong đầu. Nhưng sự nhận thức đó cũng là chìa khóa mở ra một phiên tâm trí lang thang hiệu quả. Bạn có thể giải quyết được vấn đề khi say rượu, nhưng có lẽ bạn sẽ không nhận thức được giải pháp đó.”

Bài học rút ra là để sự mơ mộng có hiệu quả, chúng ta phải đạt được trạng thái cân bằng tinh tế trong tâm trí. Một mặt, việc chuyển sự buồn chán thành một hình thức tư duy thả lỏng sẽ dẫn đến một quá trình tư duy có thể tạo ra được những sự kết nối bất ngờ; một khoảnh khắc đơn điệu tẻ nhạt có thể trở thành nguồn mang lại nhiều kiến giải phong phú. Mặt khác, nếu để tâm trí lang thang quá xa đến mức lạc lối, thì điều đó cũng không mang lại tác dụng; ngay cả khi đang chìm đắm trong dòng mơ mộng đầy thú vị, bạn vẫn cần duy trì một chân ở thế giới thực.

Schooler đã bắt đầu áp dụng kết quả của nghiên cứu trên vào trong cuộc sống của chính mình: giờ đây mỗi ngày ông đều thực hiện một chuyến đi dạo dành riêng cho hoạt động mơ mộng của đầu óc. Ông chỉ cho tôi tuyến đường yêu thích của mình; đó là một con đường mòn dẫn lên sườn dốc phía trên bãi biển Santa Barbara tuyệt đẹp. Xung quanh là đám cây bụi chaparral và những cây sồi; âm thanh duy nhất là nhịp sóng biển rầm rì bên dưới. “Đây là nơi tôi đến để thư giãn,” Schooler chia sẻ. “Nhưng thư giãn không có nghĩa là tôi không làm việc. Tôi nhận ra rằng loại hình tư duy mà tôi thực hiện ở đây [trong khi đi dạo] có hiệu quả hữu ích đến mức tôi thấy mình cần phải đưa nó vào thói quen làm việc của mình. Chỉ mơ mộng trong những lúc rảnh rỗi, khi đang tham gia giao thông hoặc trong lúc đứng xếp hàng chờ đợi, là chưa đủ. Tôi cần phải có kỷ luật hơn cho việc để tâm trí của mình lang thang.” Và vì vậy, vào mỗi buổi chiều, Schooler lại đỗ xe trên đường cao tốc Pacific Coast, bỏ lại chiếc iPhone, và đi bộ dọc theo những vách đá bên bờ biển. “Tôi không lên kế hoạch hay lập danh sách những điều mà mình cần phải suy nghĩ đến,” ông cho biết. “Thay vào đó, tôi cứ thả lỏng để tâm trí mình lang thang đến bất cứ nơi nào mà nó muốn. Và anh biết sao không? Đó chính là khi những ý tưởng hay nhất của tôi xuất hiện.”

Ưu điểm của việc biết kiến giải đến từ đâu là điều đó có thể giúp chúng ta dễ dàng tạo ra kiến giải hơn. Khi chúng ta đang loay hoay với những vấn đề tưởng chừng như là bất khả thi, thì việc quan trọng cần làm là dành thời gian để thả lỏng, để trộm nghe tất cả những sự liên hệ xa xôi đến từ bán cầu não phải. Thay vì uống thêm một tách cà phê, hãy mơ mộng một chút. Thay vì không ngừng tập trung, hãy đi tắm nước ấm, chơi bóng bàn, hoặc đi dạo trên bờ biển.