Chúng ta hãy cùng xem một thí nghiệm gần đây được công bố trên tạp chí Science. Các nhà tâm lý học ở Đại học British Columbia muốn tìm hiểu xem các màu sắc khác nhau ảnh hưởng đến trí tưởng tượng như thế nào. Họ tuyển chọn 600 người tham gia thí nghiệm, hầu hết đều là sinh viên đại học, và yêu cầu những người này thực hiện nhiều bài kiểm tra nhận thức cơ bản khác nhau được hiển thị trên phông nền màu đỏ, màu xanh da trời, hoặc màu trung tính.

Sự khác biệt về kết quả thu được rất đáng kinh ngạc. Khi làm bài kiểm tra trên phông nền màu đỏ, những người tham gia thí nghiệm sẽ thực hiện tốt hơn nhiều các kỹ năng đòi hỏi độ chính xác và sự chú ý đến các chi tiết, chẳng hạn như phát hiện lỗi chính tả hoặc ghi nhớ các số ngẫu nhiên trong trí nhớ ngắn hạn. Theo các nhà khoa học, kết quả này là do con người tự động liên hệ màu đỏ với sự nguy hiểm, từ đó khiến họ nâng cao tinh thần cảnh giác và nhận thức nhạy bén hơn.

Tuy nhiên, màu xanh da trời lại mang đến những lợi ích tâm lý hoàn toàn khác. Mặc dù những người thuộc nhóm thực hiện các bài kiểm tra trên phông nền màu xanh da trời có kết quả kém hơn ở các nhiệm vụ đòi hỏi trí nhớ ngắn hạn, nhưng họ lại làm tốt hơn nhiều ở những nhiệm vụ cần đến trí tưởng tượng, chẳng hạn như nghĩ ra những cách sử dụng sáng tạo cho một viên gạch hoặc thiết kế đồ chơi trẻ em từ những hình dạng hình học đơn giản. Trên thực tế, nhóm thực hiện các bài kiểm tra trên phông nền màu xanh da trời tạo ra các kết quả mang tính sáng tạo nhiều gấp đôi so với nhóm màu đỏ.[1]

Bây giờ thì chúng ta có thể hiểu tại sao khi ở trong một căn phòng sơn màu xanh da trời, chúng ta lại trở nên sáng tạo hơn. Theo các nhà khoa học trên, sắc màu này tự động gợi lên những mối liên hệ với bầu trời và đại dương. Chúng ta nghĩ đến những chân trời rộng mở và ánh sáng chan hòa, những bờ biển đầy cát và những ngày hè lười biếng; sóng alpha trong não lập tức tăng lên.[2] Hình thức thư giãn tâm trí kiểu này giúp chúng ta dễ mơ mộng hơn và chú ý hơn đến những kiến giải; chúng ta ít tập trung hơn vào những gì đang ở ngay trước mắt và nhận thức rõ hơn về những khả năng đang sôi sục trong trí tưởng tượng của mình.

Những dữ liệu này thực sự rất đáng kinh ngạc. Chúng ta vẫn cho rằng một số người đơn giản là sáng tạo hơn những người khác, rằng khả năng sáng tạo là một đặc điểm tính cách đã được định sẵn: nếu một người ngay từ khi sinh ra đã không có được một kiểu não phù hợp, thì anh ta sẽ không bao giờ có thể sáng tác được một bài hát hay nghĩ ra được một ý tưởng sáng tạo như tờ giấy ghi chú Post-it. Nhưng khả năng sáng tạo không phải là một đặc điểm cố định của tâm trí – đó là lý do tại sao chỉ cần cho một người tiếp xúc với màu xanh da trời cũng có thể làm tăng gấp đôi hiệu quả sáng tạo của họ. Trí tưởng tượng rộng lớn hơn những gì mà chúng ta có thể tưởng tượng. Chúng ta chỉ cần học cách lắng nghe.

---

[1] Điều thú vị là, khi để những người tham gia thí nghiệm nhìn thấy một bóng đèn điện đang phát sáng, kết quả thực hiện các câu đố đòi hỏi kiến giải của họ cũng được nâng cao đáng kể. Bởi vì bóng đèn từ lâu đã là một hình ảnh tượng trưng cho kiến giải, nên tạo tác văn hóa rẻ tiền này cũng khiến con người nhạy cảm hơn với những kiến giải thầm lặng đến từ bán cầu não phải. (Chú thích của tác giả.)

[2] Và không chỉ có sắc xanh; các nhà khoa học suy đoán rằng bất kỳ không gian rộng mở, tràn đầy ánh nắng nào cũng có thể làm gia tăng khả năng sáng tạo. Như vậy có thể thấy, kiến trúc xây dựng mang lại những tác động thực sự đến nhận thức của chúng ta. (Chú thích của tác giả.)