CÚ SỐC GIÁO DỤC ĐẠI HỌC TRUNG QUỐC: HÀNG LOẠT CHUYÊN NGÀNH BỊ KHAI T/Ử DO AI

 
Khi thời đại quyết định bỏ rơi bạn, nó thậm chí sẽ không thèm nói lời tạm biệt. Lời khẳng định lạnh lùng này đang ứng nghiệm hoàn toàn với bức tranh giáo dục đại học tại Trung Quốc. Sự bùng nổ của công nghệ, đặc biệt là trí tuệ nhân tạo (AI), đang đẩy hàng loạt ngành nghề truyền thống vào cửa tử, buộc các trường đại học phải tiến hành một cuộc tái cấu trúc lịch sử. Mọi thay đổi đang diễn ra với tốc độ chóng mặt ngay trước thềm các kỳ thi tuyển sinh quan trọng.

Những ngày qua, truyền thông giáo dục Trung Quốc đã liên tục đưa những tin tức chấn động. Sự việc bắt nguồn từ một báo cáo do Đại học Tứ Xuyên công bố trên cổng thông tin của Bộ Giáo dục. Theo đó, chỉ trong vài năm ngắn ngủi kể từ 2019, ngôi trường danh giá này đã thẳng tay khai tử 39 chuyên ngành bậc đại học.

Theo Changjiang Daily, danh sách các ngành bị "trảm" trải dài từ khối Tự nhiên - Kỹ thuật truyền thống như Hóa học vật liệu, Vật lý hạt nhân, Công trình thủy lợi, cho đến khối Nghệ thuật như Âm nhạc học, Hoạt hình, hay thậm chí cả An toàn thông tin. Đại học Tứ Xuyên không giấu giếm quan điểm phải mạnh tay dẹp bỏ những ngành học yếu kém, thị trường bão hòa để dồn toàn lực mở rộng quy mô đào tạo nhân tài chất lượng cao cho các khối Vật lý, Công nghệ, Y học.

Điều đáng nói, Đại học Tứ Xuyên không hề đơn độc trong cuộc thanh lọc này. Tháng trước, Đại học Truyền thông Trung Quốc cũng gây chấn động khi một hơi hủy bỏ 16 chuyên ngành và hướng nghiên cứu (gồm Dịch thuật, Nhiếp ảnh, Truyện tranh...). Lời giải thích từ ban giám hiệu vô cùng thực tế, kỷ nguyên phân công lao động giữa con người và máy móc đã đến, việc duy trì các chuyên ngành chỉ đào tạo kỹ năng đơn lẻ là không còn cần thiết.

Nhìn rộng ra toàn quốc, theo số liệu từ Bộ Giáo dục, chỉ riêng năm 2024, các trường đại học tại Trung Quốc đã hủy bỏ 1.428 điểm chuyên ngành và ngừng tuyển sinh 2.220 điểm chuyên ngành (điểm chuyên ngành là điểm trường học cùng giảng dạy một chuyên ngành). Những nạn nhân lớn nhất của cuộc đại phẫu này là các ngành học khối C, Ngoại ngữ, Kiến trúc, Xây dựng, những ngành từng một thời hoàng kim nay đã lâm vào cảnh chợ chiều. Đơn cử, từ năm 2021 đến 2025, tỉnh Giang Tô năm nào cũng có hơn 60 chuyên ngành ngoại ngữ không thể tuyển đủ sinh viên do thiếu hồ sơ đăng ký. Đối với sinh viên, mới hay cũ không quan trọng, mấu chốt là liệu nó có sát với các ngành công nghiệp trong tương lai hơn hay không, có thể cung cấp các con đường phát triển mới hay không. Bởi suy cho cùng, chuyên ngành đại học thường liên quan mật thiết đến tiền đồ và số phận của mỗi cá nhân.

Sự suy tàn của cái cũ luôn là tiền đề cho sự trỗi dậy của cái mới. Khoảng trống do các chuyên ngành truyền thống để lại lập tức được lấp đầy bởi làn sóng công nghệ. Theo Viện Nghiên cứu MyCOS, từ 2020 đến 2024, Trí tuệ Nhân tạo (AI) là chuyên ngành bùng nổ mạnh nhất với 406 điểm chuyên ngành mới được cấp phép. Xếp sau đó là Kinh tế số, Kỹ thuật sản xuất thông minh và Quản lý Dữ liệu lớn (Big Data).

Cuộc chạy đua AI đang len lỏi vào cả những lĩnh vực truyền thống nhất. Tháng 9/2025, Đại học Khoa học Công nghệ Nông Lâm Tây Bắc đã trở thành trường nông lâm đầu tiên trên cả nước thành lập Học viện Trí tuệ nhân tạo và Robot. Việc một trường đại học nông lâm truyền thống chủ động đón nhận AI, bản thân điều đó đã đủ để chứng minh sức mạnh của làn sóng này. Tháng 10/2025, Đại học Hà Nam tuyên bố xây dựng 9 học viện "Tân công khoa" (Kỹ thuật mới) xoay quanh AI và Năng lượng mới.
Không chỉ mở thêm ngành mới, các trường đại học top đầu đang ép sinh viên phải học AI. Đại học Nam Kinh bắt buộc toàn bộ tân sinh viên phải học môn giáo dục đại cương về AI. Đại học Phục Đán thì tung ra 41 chương trình cấp bằng kép "Ngành học X + AI", tham vọng phổ cập tư duy AI cho 100% sinh viên. Giới chuyên gia giáo dục nhận định, sự chuyển dịch này được hậu thuẫn mạnh mẽ bởi chỉ thị tháng 6/2025 của Bộ Giáo dục Trung Quốc, yêu cầu các trường phải tối ưu hóa ngành học dựa trên nhu cầu chiến lược quốc gia và sự phát triển khoa học công nghệ.

Đánh giá về hiện tượng này, các chuyên gia kinh tế thuộc Đại học Công nghệ Phương Đông (Ninh Ba, Chiết Giang) cho rằng lịch sử thay đổi chuyên ngành đại học chính là bức tranh thu nhỏ của lịch sử phát triển công nghiệp Trung Quốc. Trong vài thập kỷ qua, quỹ đạo như vậy không khó để nhận ra. Sau khi Trung Quốc gia nhập WTO, các chuyên ngành liên quan đến kinh tế thương mại đối ngoại nhanh chóng trở nên hot. Trong những năm tháng bất động sản phát triển bùng nổ, các chuyên ngành kỹ thuật xây dựng dân dụng (thổ mộc), kiến trúc... từng có thời điểm "nóng bỏng tay". Sau khi internet bùng nổ, các chuyên ngành máy tính, kỹ thuật phần mềm, luật... lại trở thành mục tiêu săn đuổi của lượng lớn sĩ tử. Còn hiện nay, những thứ đang đứng ở đầu ngọn gió xu hướng mới, lại chuyển hướng thành các ngành liên quan đến trí tuệ nhân tạo, mạch tích hợp, công nghệ sinh học, năng lượng mới, kinh tế tầm thấp.
Luật chơi của giáo dục đại học đã thay đổi. Thay vì có gì dạy nấy, các trường đang chuyển sang mô hình công nghiệp cần gì, đại học đào tạo nấy. Giữa một thời đại mà ranh giới nghề nghiệp liên tục bị công nghệ phá vỡ, bài học lớn nhất dành cho thế hệ sinh viên tương lai là, không có chuyên ngành nào "hot" vĩnh viễn, thứ duy nhất cứu sống bạn chính là khả năng học hỏi và thích nghi không ngừng với sự biến đổi của thời cuộc.