Ghi chú chữ nghĩa: “CHÍCH NGỪA”
* Lẽ nào cứ mãi phụ bạc quốc âm của tiếng Việt chúng ta?
/1/ Ở miền duyên hải (như xứ Nẫu, xứ Quảng…), ở miền châu thổ Đồng Nai – Cửu Long trong cả trăm năm, người dân và trên sách báo đều rất quen nói, quen ghi là “CHÍCH NGỪA”. Đây là quốc âm (thuần Việt): dùng một vật nhọn để đâm, gọi là CHÍCH; để chi? để NGỪA bệnh.
Cách nói như vậy, "CHÍCH NGỪA", rất dễ hiểu.
(còn cách thức "ngừa" ra sao, thuộc về chuyên môn y khoa, không phải ngôn ngữ của xã hội đại chúng)
Cách gọi CHÍCH NGỪA đã được ghi trong Đại Nam quấc âm tự vị, ấn hành năm 1895; tức là cách gọi này của người Việt đã có trước đó nữa, trong xã hội, trong thế kỷ 19…
"NGỪA": có tra chữ Hán đỏ con mắt cũng không thấy âm Hán-Việt (HV) nào đọc như vậy hết, vì đây là quốc âm, ghi bằng chữ NÔM 𡐚, chữ này không có trong chữ Hán!). Ngoài ra còn một cách viết khác nữa: 禦 “ngừa” (theo cách thức “đồng nghĩa dị âm”, âm HV của 禦 là “ngự” trong “phòng ngự”, người Việt mượn chữ này nhưng đọc theo quốc âm là “NGỪA”).
Còn "CHÍCH" ? Được viết là 刺 (cấu tạo theo "đồng nghĩa dị âm": 刺 âm HV đọc "thích", người Việt mượn chữ này nhưng đọc theo quốc âm của tiếng Việt là "CHÍCH").
/2/ Bởi “CHÍCH NGỪA” là tiếng thuần Việt, thành thử chẳng phải chỉ ở trong Nam mà cả ngoài Bắc cũng nói như vậy. Ít nhứt cho đến năm 1954 (nhiều người Bắc di cư vô Nam vẫn quen với cách nói “chích ngừa”).
Sau năm 1954, ngoài Bắc còn dùng tiếng thuần Việt như vậy nữa hay không thì tôi không được biết…
/3/ “Chích ngừa” khi bạn chuyển ngữ sang tiếng Anh, là “vaccination”.
Rồi, từ “vaccination” nhưng … ưng dùng chữ Hán để chuyển ngữ, thành ra là: 尖種; tiếng Tàu đọc /jiān zhǒng/, âm HV là “tiêm chủng”!
Dùng vật nhọn mà chích vào, gọi là “tiêm” 尖; lấy giống của bệnh cho vào cơ thể, để ngừa, gọi là “chủng” 種.
Hai chữ “tiêm chủng” là âm HV từ chữ Hán, tức “chữ Tàu” trong lối nói thông thường của người nước Nam chúng ta.
/4/ Tiếng Việt của chúng ta đã có, mà sao… không dùng; thời bây giờ - đã là thế kỷ 21 - sao cứ một mực dựa vào chữ Hán (kéo theo âm HV), lấy cách dùng trong chữ Hán để làm “chuẩn” cho phải phép?
Gây ấn tượng gần đây nhứt, không tài nào quên cho nổi, là ... “thu dung”!
Quí bạn cần biết: khi đại dịch COVID-19, tại Vũ_Hán bên Tàu xuất hiện một kiểu bệnh viện mà họ gọi là /shōu róng/ 收 容.
收 容, âm HV là “thu dung”. Vậy đó, kêu bằng là ... trong nước VN đời nay quán triệt.
--------------------