Trong cuốn sách kinh điển xuất bản năm 1890, Principles of Psychology (tạm dịch: Các nguyên tắc tâm lý học), triết gia người Mỹ William James viết, “Cùng là một khoảng thời gian nhưng khi lớn tuổi hơn chúng ta sẽ thấy dường như nó trôi qua nhanh hơn – có nghĩa là, ngày, tháng, và năm dường như trôi qua nhanh hơn; chưa rõ liệu giờ có nhanh hơn hay không, còn phút và giây có vẻ vẫn giữ nguyên.”

Tiếp đó, James dẫn lời giải thích cho hiện tượng này từ khía cạnh toán học. Theo Paul Janet, một giáo sư người Pháp sống cùng thời với ông, trải nghiệm về thời gian của chúng ta tương ứng với số tuổi mà chúng ta có. Đối với một đứa trẻ lên 10, một năm đại diện cho 1/10 tuổi đời của bé; trong khi đó, đối với một người 50 tuổi, một năm chỉ bằng 1/50 (2%) tuổi đời của anh ta. Do đó, một năm của người 50 tuổi dường như trôi qua nhanh hơn gấp năm lần so với một năm của đứa trẻ; còn một năm của đứa trẻ dường như trôi qua chậm hơn năm lần so với một năm của người 50 tuổi.

Như vậy, điều quan trọng là mối quan hệ giữa chuỗi năm này và chuỗi năm khác. Đối với một người, khoảng thời gian từ năm 32 đến 64 tuổi dường như bằng khoảng thời gian từ năm 16 đến 32 tuổi, bằng khoảng thời gian từ năm 8 đến 16 tuổi, và bằng khoảng thời gian từ 4 đến 8 tuổi, tỉ lệ giữa các khoảng thời gian là bằng nhau. Vì lý do này, tất cả những cảm giác, ý nghĩ, nỗi đau, nỗi sợ hãi, niềm vui sướng, và sự ngạc nhiên mà chúng ta trải nghiệm được trong toàn bộ số năm tính từ 64 đến 128 tuổi (giả sử con người có thể sống tới tuổi đó) cũng không nhiều hơn so với kỷ nguyên vụ nổ lớn tính từ khi chúng ta ra đời cho đến năm bốn tuổi.

Gần đây hơn, từ một người Mỹ tên là T.L. Freeman, chúng ta có được một công thức vận dụng phát hiện của Janet để tính ra “tuổi hiệu quả”. Theo cách tính của Freeman, chúng ta trải qua 1/4 trong số toàn bộ cuộc đời mình vào tuổi lên hai, trải qua hơn một nửa cuộc đời vào tuổi lên 10, và hơn 3/4 vào tuổi 30. Mặc dù mới ở vào khoảng điểm giữa của tuổi thời gian[1] nhưng người 40 tuổi sẽ trải nghiệm phần thời gian còn lại của mình như thể nó chỉ chiếm 1/6 so với khoảng thời gian đã qua. Đối với một người 60 tuổi, tương lai dường như chỉ kéo dài 1/16 so với khoảng thời gian trong quá khứ.

---

[1] Tuổi thời gian: Là số năm mà một người đã sống, phân biệt với tuổi trí tuệ (là sự đo lường về khả năng tư duy của người đó so với mức trung bình của những người có cùng độ tuổi thời gian) hay các giai đoạn mà họ đạt được trong quá trình phát triển về thể chất hoặc cảm xúc. (ND)