LUẬT DOANH NGHIỆP CÓ HIỂU QUYỀN TỰ DO KINH DOANH LÀ GÌ KHÔNG?

Trong khi Hiến pháp năm 2013 (tại Điều 33) quy định “quyền tự do kinh doanh” được xem như một quyền thuộc loại quyền con người với lời văn rất rõ ràng và rành mạch mà không thể hiểu khác- đó là “Mọi người có quyền tự do kinh doanh”,
ấy thế mà khi chép lại nội dung Điều này của Hiến pháp, Luật Doanh nghiệp năm 2020 (sửa đổi, bổ sung năm 2025) lại bóp méo theo hướng thu hẹp quyền này lại.
Điều 7 của Luật Doanh nghiệp này lại viết không thành một câu theo ngữ pháp tiếng Việt như sau:
“Điều 7. Quyền của doanh nghiệp
1. Tự do kinh doanh ngành, nghề mà luật không cấm.
2. Tự chủ kinh doanh và lựa chọn hình thức tổ chức kinh doanh; chủ động lựa chọn ngành, nghề, địa bàn, hình thức kinh doanh; chủ động điều chỉnh quy mô và ngành, nghề kinh doanh.”
Cứ mỗi khoản như trên là Luật lại thọi ngay một quả dấu “chấm” làm các em học sinh tiểu học không hiểu nổi môn tiếng Việt ở trường dạy có đúng hay không.
Cực kỳ lưu ý này, góp ý mãi rồi: Tiểu đề hay tên của điều luật không có giá trị pháp lý mà chỉ có giá trị khảo cứu, tra cứu; một điều luật không nhất thiết là phải có tên, ngay cả một điều quy định về một tội hình sự cũng thế. Do đó khi viết một câu văn trong Luật phải hết sức chú ý tới ngữ pháp.
Đọc Điều 7 nói trên, mãi rồi người ta cũng cố hiểu là doanh nghiệp có quyền tự do kinh doanh.
Thế nhưng cần hết sức chú ý này, “doanh nghiệp” khác với “mọi người”, trong khi Luật này được xem là một đạo luật quan trọng nhất nói về quyền tự do kinh doanh và là cốt lõi của kinh tế tư nhân, kinh tế thị trường.
Với câu văn thiếu suy nghĩ như trên, người ta buộc phải hiểu chỉ khi thành lập xong doanh nghiệp mới được quyền tự do kinh doanh. Vậy là trái với Điều 33 của Hiến pháp năm 2013.
Hồn cốt của quyền tự do kinh doanh là “mọi người có quyền tự do trở thành thương nhân”, có nghĩa là có quyền tự do thành lập doanh nghiệp (nếu gọi thương nhân một cách sai trái là doanh nghiệp). Thương nhân bao gồm thương nhân thể nhân (doanh nghiệp tư nhân, hộ kinh doanh, bán hàng rong quà vặt) và thương nhân pháp nhân (công ty).
Hiểu không hết nghĩa của và hiểu không đúng về quyền tự do kinh doanh, nên Luật Doanh nghiệp năm 2020 đã hạ cấp quyền của “mọi người” xuống quy định tại Điều 17 của Luật với tiểu đề là “Quyền thành lập, góp vốn, mua cổ phần, mua phần vốn góp và quản lý doanh nghiệp”, nhưng chắc hẳn là không nghĩ rằng nó chính là quyền tự do kinh doanh. Tuy nhiên điều này lại viết đúng ngữ pháp tiếng Việt hơn.
Điều đáng buồn là đạo luật này được sửa đi, sửa lại nhiều lần rồi từ năm 2020 đến giờ mà chẳng ai quan tâm.
Ở đây tôi chưa nói tới cái chưa chuẩn mực của Hiến pháp năm 2013 khi tuyên bố nội dung Điều 33 trong đó.

FB Cuong Huy Ngo